
De arbeidsproductiviteit in Nederland is sinds begin 2024 met bijna 5% gestegen, de sterkste groei in tien jaar tijd. Opvallend is dat deze stijging samengaat met een afname van het aantal gewerkte uren per persoon. Volgens onderzoek van RaboResearch draagt die kortere arbeidsduur zelf bij aan de hogere productiviteit, al zijn er ook andere verklaringen voor de ontwikkeling.
Arbeidsproductiviteit geeft aan hoeveel economische waarde er gemiddeld per gewerkt uur wordt geproduceerd. Een stijging betekent dus niet automatisch dat werknemers meer werk verzetten, maar dat de economie per gewerkt uur meer waarde creëert.
Volgens RaboResearch is de productiviteit sinds het tweede kwartaal van 2024 in verschillende kwartalen gestegen terwijl de arbeidsinzet afnam. Dat kwam vooral doordat werkenden gemiddeld minder uren maakten, niet doordat er minder mensen aan het werk waren.
Minder uren werken kan productiviteit verhogen
Een kortere arbeidsduur kan op verschillende manieren bijdragen aan een hogere productiviteit. Werknemers die minder uren beschikbaar hebben, kunnen hun werkzaamheden efficiënter organiseren of dezelfde taken in minder tijd uitvoeren. Ook kunnen vermoeidheid en concentratieverlies een rol spelen, waardoor de laatste uren van een lange werkdag gemiddeld minder productief zijn.
Uit eerdere berekeningen van RaboResearch blijkt dat een afname van het aantal gewerkte uren met 1% samenhangt met een stijging van de totale factorproductiviteit van 0,2% tot 0,4%. Deze maatstaf kijkt naar hoe efficiënt arbeid en kapitaal samen worden ingezet.
In 2025 verklaarde de daling van het aantal gewerkte uren ongeveer 0,4 tot 0,5 procentpunt van de totale productiviteitsgroei van 2,3%. In de eerste drie kwartalen van 2026 was dit effect met 0,1 procentpunt op een totale groei van 1,8% aanzienlijk kleiner.
Verschuiving van zelfstandigen naar werknemers speelt mee
De hogere productiviteit heeft niet uitsluitend te maken met efficiënter werken. Ook veranderingen in de samenstelling van de arbeidsmarkt beïnvloeden de cijfers.
Sinds eind 2024 is het aandeel zelfstandigen onder werkenden met bijna twee procentpunt gedaald. Volgens RaboResearch speelt onder meer de strengere handhaving op schijnzelfstandigheid hierbij een rol.
Zelfstandigen registreren gemiddeld ruim 1.800 gewerkte uren per jaar, tegenover ruim 1.350 uur bij werknemers in loondienst. Wanneer vergelijkbaar werk verschuift van zelfstandigen naar werknemers, kan de gemeten arbeidsproductiviteit daardoor stijgen zonder dat de feitelijke efficiëntie in dezelfde mate verandert.
Daarnaast speelt mee dat bedrijven bij minder gewerkte uren relatief meer machines, technologie en andere kapitaalgoederen per gewerkt uur beschikbaar hebben.
Wat betekent dit voor de kortere werkweek?
De uitkomsten zijn interessant voor werkgevers die nadenken over arbeidsduurverkorting of een vierdaagse werkweek. Ze laten zien dat minder uren werken niet automatisch betekent dat de productiviteit evenredig afneemt.
Tegelijkertijd waarschuwt RaboResearch dat een deel van de huidige productiviteitsgroei voortkomt uit tijdelijke effecten. Een verschuiving van zelfstandigen naar werknemers kan bijvoorbeeld niet onbeperkt doorgaan. Ook kan het beschikbare werk niet in iedere functie of sector zonder gevolgen over minder uren worden verdeeld.
Het onderzoek vormt daarmee geen bewijs dat een kortere werkweek bij iedere organisatie tot betere resultaten leidt. Wel onderstreept het dat werkgevers bij het beoordelen van arbeidsduur niet uitsluitend naar het aantal gewerkte uren moeten kijken, maar ook naar de waarde die binnen die uren wordt gecreëerd.
Voor de discussie over arbeidsduurverkorting als arbeidsvoorwaarde biedt dat een interessant perspectief: minder werken en productiever worden hoeven elkaar niet uit te sluiten.
Platform dat HR-professionals verbindt en actuele informatie brengt op het gebied van arbeidsvoorwaarden.
